พระราชปณิธานสีเขียว : “เขาค้อ” จากดินแดนแห้งแล้งสู่บ้านสัตว์ป่า

ในกลางเทือกเขาเพชรบูรณ์ ณ ดินแดนเขาค้อที่เคยเต็มไปด้วยความแห้งแล้ง วันนี้กลับกลายเป็นถิ่นที่อยู่อาศัยอันอุดมสมบูรณ์ของสัตว์ป่านานาชนิด ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นได้ด้วยพระราชปณิธานอันแน่วแน่ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงมีต่อผืนป่าและชีวิตสัตว์ป่าไทย

วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2527 นับเป็นวันสำคัญยิ่งของการอนุรักษ์สัตว์ป่าไทย เมื่อพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินมาเป็นองค์ประธานในพิธีเปิดอนุสรณ์ผู้เสียสละเขาค้อ และทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่

ในการเสด็จพระราชดำเนินครั้งนั้น พระองค์ท่านทรงมองเห็นศักยภาพของผืนป่าเขาค้อที่สามารถกลายเป็นแหล่งอนุรักษ์สัตว์ป่าที่สำคัญได้ จึงมีพระราชดำริให้มีการอนุรักษ์ป่าและสัตว์ป่า โดยจัดทำเป็นสวนสัตว์เปิดในบริเวณด้านตะวันตกของเขาค้อ เนื้อที่ประมาณ 14 ตารางกิโลเมตร เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้และขยายพันธุ์สัตว์ป่าสำหรับอนาคต

เพื่อเป็นการสนองพระราชดำริ กรมป่าไม้จึงมอบหมายให้กองอนุรักษ์สัตว์ป่าเป็นหน่วยงานรับผิดชอบหลัก โดยได้จัดส่งเจ้าหน้าที่ไปสำรวจพื้นที่และดำเนินการจัดตั้งหน่วยงาน จากนั้นจึงได้ก่อตั้ง “ศูนย์เพาะเลี้ยงและขยายพันธุ์สัตว์ป่าเขาค้อ” ขึ้นในเดือนมิถุนายน 2527 โดยครอบคลุมพื้นที่ถึง 20 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 12,500 ไร่

การดำเนินงานได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการเมื่อคณะกรรมการประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (กปร.) ได้อนุมัติโครงการสวนสัตว์เปิดเขาค้อตามพระราชดำริ (สถานีเพาะเลี้ยงสัตว์ป่าเขาค้อ) ในวันที่ 26 พฤศจิกายน 2527 ตั้งอยู่ในพื้นที่หมู่ที่ 5 บ้านปัญญาดี ตำบลเขาค้อ อำเภอเขาค้อ จังหวัดเพชรบูรณ์
ผลสำเร็จที่น่าภาคภูมิใจ

หลังจากผ่านมากกว่า 40 ปี สถานีเพาะเลี้ยงสัตว์ป่าเขาค้อได้กลายเป็นศูนย์กลางการอนุรักษ์สัตว์ป่าที่สำคัญ ปัจจุบัน อยู่ในสังกัดสำนักอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่า และพันธุ์พืช มีทีมงานจำนวน 35 คน ประกอบด้วยข้าราชการ 1 คน พนักงานราชการ 16 คน และพนักงาน TOR 18 คน ที่ร่วมมือกันดูแลรักษาสัตว์ป่าจำนวน 55 ชนิด รวม 567 ตัว

สัตว์ป่าเหล่านี้แบ่งออกเป็น สัตว์ป่าพ่อแม่พันธุ์จำนวน 20 ชนิด 376 ตัว, สัตว์ป่าที่ได้รับการช่วยเหลือจากปัญหาพลัดหลงหรือบาดเจ็บจำนวน 28 ชนิด 167 ตัว และสัตว์ป่าของกลางจำนวน 11 ชนิด 24 ตัว โดยสัตว์ป่าชนิดเด่นของสถานีได้แก่ กวางป่า เนื้อทราย เก้ง และไก่ฟ้าหลังขาว

ภารกิจที่ทรงคุณค่า

หนึ่งในความสำเร็จที่โดดเด่นที่สุดคือ “โครงการฟื้นฟูประชากรกวางป่า” ซึ่งดำเนินการร่วมกับองค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล (สำนักงานประเทศไทย) โครงการนี้มุ่งเน้นการเพาะพันธุ์และปล่อยกวางป่าคืนสู่ธรรมชาติในพื้นที่กลุ่มป่าตะวันตก (Western Forest Complex) ตั้งแต่ปี 2564 จนถึงปัจจุบัน เพื่อฟื้นฟูประชากรสัตว์ป่าที่เคยลดจำนวนลงอย่างมาก

นอกจากนี้ สถานียังทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางในการช่วยเหลือสัตว์ป่าพลัดหลงหรือได้รับบาดเจ็บ รวมถึงเป็นแหล่งเรียนรู้และประชาสัมพันธ์ให้ความรู้เกี่ยวกับการอนุรักษ์สัตว์ป่าแก่ประชาชนทั่วไป เพื่อปลูกจิตสำนึกรักธรรมชาติให้แก่คนรุ่นใหม่

สถานีเพาะเลี้ยงสัตว์ป่าเขาค้อไม่เพียงแต่เป็นสถานที่อนุรักษ์สัตว์ป่าเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องพิสูจน์ถึงพระราชปณิธานอันแน่วแน่ในการรักษาผืนป่าและสัตว์ป่าไทย เป็นมรดกสีเขียวที่ประชาชนชาวไทยทุกคนควรภาคภูมิใจและร่วมมือกันสืบสานต่อไป