ท่ามกลางผืนป่าดิบชื้นอันเขียวชอุ่มของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองแสง ภาพของนกชนหิน (Rhinoplax vigil) ที่รวมตัวกันบริเวณต้นไทรใหญ่ (Ficus crassiramea subsp. stupenda) ณ ปลายคลองแห่งหนึ่ง ได้กลายเป็นหนึ่งในช่วงเวลาอันมีค่าที่สะท้อนถึงความหวังของการอนุรักษ์สัตว์ป่าหายากชนิดนี้
นกชนหิน หรือชื่อภาษาอังกฤษว่า Helmeted Hornbill เป็นนกเงือกชนิดหนึ่งที่มีเอกลักษณ์พิเศษด้วยโหนกสีแดงเข้มที่แข็งแกร่งเป็นมวลทึบ ต่างจากนกเงือกชนิดอื่นที่มีโหนกกลวง จนทำให้กลายเป็นเป้าหมายของการล่าที่ร้ายแรง เพื่อนำไปทำเครื่องประดับและของสะสมราคาแพง
ด้วยสถานการณ์ที่น่าวิตกดังกล่าว นกชนหินจึงได้รับการยกระดับเป็นสัตว์ป่าสงวนลำดับที่ 20 ของประเทศไทย จากเดิมที่เป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง โดยปัจจุบันสัตว์ป่าสงวนลำดับล่าสุดของไทยคือวาฬสีน้ำเงิน (ลำดับที่ 21) การยกระดับครั้งนี้สะท้อนถึงสถานะที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่งของนกชนิดนี้
ในบรรดานกเงือก 13 ชนิดที่พบในประเทศไทย นกชนหินถือเป็นชนิดที่มีการกระจายพันธุ์เฉพาะในป่าดิบชื้นตอนใต้เท่านั้น ทำให้พบได้น้อยและมีความสำคัญต่อระบบนิเวศอย่างยิ่ง
บทบาทสำคัญของนกชนหินคือการเป็นผู้กระจายเมล็ดพันธุ์ไม้ป่าที่มีประสิทธิภาพสูง เนื่องจากนกเงือกมักกินผลไม้เป็นอาหารหลัก และสามารถบินไปได้ไกล จึงช่วยกระจายเมล็ดพันธุ์ไปยังบริเวณกว้างไกล ทำให้ป่าไม้มีความหลากหลายทางชีวภาพและสามารถฟื้นฟูได้อย่างยั่งยืน
การที่พบฝูงนกชนหินรวมตัวกันบริเวณต้นไทรใหญ่นั้นไม่ใช่เรื่องบังเอิญ ต้นไทร (Ficus) เป็นพืชในวงศ์ที่ให้ผลผลิตตลอดทั้งปี จึงเป็นแหล่งอาหารสำคัญของนกเงือกทุกชนิด รวมถึงนกชนหินด้วย การมีต้นไม้ขนาดใหญ่ที่ให้ผลอุดมสมบูรณ์จึงเป็นปัจจัยสำคัญในการดึงดูดนกเหล่านี้มารวมตัวกัน
ภาพของฝูงนกชนหินกว่า 30 ตัวที่ปรากฏในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองแสงนั้น นับเป็นสัญญาณที่น่ายินดีว่า พื้นที่ป่าอนุรักษ์ยังคงมีความอุดมสมบูรณ์เพียงพอที่จะเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์หายากเหล่านี้ได้
อย่างไรก็ตาม การปกป้องนกชนหินจากการสูญพันธุ์ยังคงต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งการบังคับใช้กฎหมาย การลาดตระเวนป้องกันการล่า การรณรงค์สร้างความตระหนักรู้ และการรักษาพื้นที่ป่าที่เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยให้คงอยู่ต่อไป
นกชนหินไม่เพียงแต่เป็นสัตว์สงวนที่หายากเท่านั้น แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของความสมดุลของระบบนิเวศป่าดิบชื้น การปกป้องนกชนหินจึงหมายถึงการปกป้องป่าไม้และสิ่งมีชีวิตนับพันชนิดที่อาศัยอยู่ในระบบนิเวศเดียวกันด้วย
